Vertigo efekti, Hitchcock efekti veya Hitchcock zoom olarak da adlandırılan dolly zoom efekti, sinemada kullanılan bir kamera efektidir. 1958 senesinde yönetmenliğini Alfred Hitchcock’un üstlendiği ”Vertigo” isimli filmde ilk defa kullanılan bu efekt, o yıllardan günümüze kadar birçok sinema filminde kullanılmıştır.
Dolly Zoom Nedir?
Dolly adı, kamerayı taşıyan kaydırma arabasından gelmektedir. Çekimin temel mantığı, kamerayı taşıyan dolly ile geriye doğru hareket ederken kameranın tam tersi yönde yakınlaşma (zoom) hareketi yapmasıyla oluşmaktadır. Tam tersi şekilde dolly ile kameranın ileriye doğru hareketi sırasında lens ile uzaklaşma (zoom out) yaparak da bu etkiyi yakalamak mümkündür. Bu hareket sayesinde merkezdeki obje sabit kalırken arkasındaki ve önündeki nesneler hızla hareket etmektedir.
Yönetmenliğini ve Alfred Hitchcock’un yaptığı ve Türkçe’ye Ölüm Korkusu olarak çevrilen Vertigo isimli filmde bu teknik ilk defa kullanılmıştır. Yukarıdaki videodan Vertigo filmindeki dolly zoom sahnesini izleyebilirsiniz. Günümüzdeki imkanlar sayesinde bu efekti yapmak kolay olsa da o yıllarda böyle bir teknik zor ve maliyetliydi. Hitchcock, bir röportajında bu efekt hakkında şunlar söylemiştir:
Aşırı içkili olduğum bir gece her şeyin benden uzaklaştığı bir hisse kapılmıştım. Vertigo filminin çekimleri sırasında Rebecca karakterinin de içinde bulunduğu durumu bu his ile anlatmak istedim. Görüntü yönetmeniyle yaptığım uzunca denemelerin sonucunda dolly ile optik kaydırma yaparak bu hissi görselleştirebileceğimizi anladık. Ne kadara mal olacağını sorduğumda bana 50.000 dolara mal olacağını söylediler.
Yönetmen Steven Spielberg de dolly zoom efektini kullananlar arasındadır. 1975 yılında çekilen Jaws filminde Polis Şefi Martin Brody’nin (Roy Scheider) plajda yaşadığı tedirginliği göstermek için dolly zoom tekniği tercih edilmiştir:
Dolly Zoom Nasıl Yapılır?
Vertigo efekti ilk uygulandığı dönemlerde ray üzerinde hareket eden veya tekerli bir hareket sistemi bulunan dolly isimli araçlar ile birlikte uygulanmaktaydı. Temelde geriye doğru giderken lensin de zoom yapmasına dayanan bu teknik, günümüzde birçok cihazla kolay bir şekilde uygulanabilmektedir. Kamera ekipmanlarında yer alan 3 veya 5 eksenli gimbal teknolojileri ve 4K çözünürlükte çekim kalitesiyle basit post-prodüksiyon işlemleri birleşince ortaya başarılı efektler çıkmaktadır.
Dolly Zoom Drone
DJI tarafından üretilen bazı drone modellerinde (Zoom özellikli) direkt olarak dolly zoom şeklinde çekim yapılabilmektedir. Zoom özelliği olmayan cihazlarda şu adımları uygulayarak çekim yapabilirsiniz:
- Öncelikle en yüksek çözünürlük ayarlarına göre drone’u ayarlıyoruz ve belirlediğimiz objeden geriye doğru sabit hızda uçuş yapıyoruz. Objeyi belirlerken arka plan ile obje arasında mesafe olması, efektin daha başarılı olmasını sağlayacaktır.
- İkinci adımda kurgu montaj programlarından birine görüntümüzü atıyoruz. Çektiğimiz 4K görüntüleri, 1080P çözünürlükteki projeye atıyoruz. Görüntünün scale (boyut) değerini 50 olarak ayarlıyoruz.
- Sequance kısmına attığımız videonun başına ve sonuna birer keyframe ekliyoruz. Baştaki keyframe değeri scale 50 olarak ayarlıyken sondaki keyframe değerini scale 100 yapıyoruz.
- Bütün bu adımları uygularken objenin videonun başından sonuna kadar aynı hizada durması efektin başarıyla uygulanması açısından önemlidir. Eğer görüntünüzde az da olsa oynama varsa, position kısmından keyframe yardımıyla X ve Y koordinatlarını düzeltebilirsiniz. Ayrıca burada anlatılanın tam tersini yapıp; objeye yakınlaşırken scale değerini 100’den 50’ye de getirebilirsiniz.
Drone ile vertigo efekti örneklerini alt kısımdan izleyebilirsiniz:
Dolly Zoom DSLR Kamera
DSLR kameralarla yukarıda anlattığımız şekilde vertigo efekti yapmak mümkündür. Sony başta olmak üzere aynasız makinelerde bulunan optik zoom seçeneği, bu efekti gimbal kullanırken yapmanızı sağlayabilir. Fakat manuel olarak elle zoom in – zoom out yaparak aynı zamanda stabil bir uzaklaşma-yakınlaşma hareketi gerçekleştirmek oldukça zor olacaktır.
Bazı gimbal modelleriyle cihaz üzerinden zoom yapma şansımız bulunmaktadır. Alt kısımdaki Youtube videosundan bununla ilgili bilgi alabilirsiniz:
Dolly Zoom Telefon
Dolly zoom Android veya dolly zoom iPhone araması yapanlarından bu efekti telefon aracılığı ile gerçekleştirmesi mümkündür. Temiz bir efekt uygulamak için 4K çekim yapabilen bir telefon ve telefon için gimbal kullanmak gerekmektedir. Bu ikisine sahipseniz, drone kısmında anlattığımız gibi vertigo efektini yapabilirsiniz.
Dolly zoom iPhone ve dolly zoom Android için hem Google Play’de hem de App Store üzerinde çeşitli telefon uygulamaları bulunmaktadır. Bu uygulamalar aracılığı ile herhangi bir kurgu programına ihtiyaç duymadan vertigo efektini telefondan hazırlamanız mümkündür. Fakat bu tekniği kullanırken objenize olabildiğince stabil bir şekilde yaklaşmanız gerekmektedir. Telefonunuzla bir nesnenin üzerine giderken program aracılığı ile dijital zoom in – zoom out yapılmaktadır.